2021-nji ýylyň 2-nji iýulynda Ýewropa Bileleşiginde (ÝB) Bir gezek ulanylýan plastmassalar baradaky Direktiwa güýje girdi. Direktiwa alternatiwalary bar bolan käbir bir gezek ulanylýan plastmassalary gadagan edýär. "Bir gezek ulanylýan plastmassa önümi" doly ýa-da bölekleýin plastmassadan ýasalan we şol bir maksat üçin birnäçe gezek ulanmak üçin oýlanyp tapylmadyk, dizaýn edilmedik ýa-da bazara çykarylmadyk önüm hökmünde kesgitlenýär. Ýewropa Komissiýasy bir gezek ulanylýan plastmassa önümi hasaplanmaly zatlaryň mysallaryny öz içine alýan gollanmalary çap etdi. (Direktivanyň 12-nji maddasy.)
Beýleki bir gezek ulanylýan plastik önümler üçin ÝB agza döwletler olaryň ulanylyşyny milli sarp edilişi azaltmak çäreleri, plastik çüýşeler üçin aýratyn gaýtadan işlemek maksady, plastik çüýşeler üçin dizaýn talaplary we sarp edijileri habarly etmek üçin plastik önümler üçin hökmany etiketkalar arkaly çäklendirmelidirler. Mundan başga-da, bu direktiwa öndürijileriň jogapkärçiligini giňeldýär, ýagny öndürijiler käbir önümler üçin galyndylary dolandyrmak üçin arassalamak, maglumat toplamak we habardarlygy ýokarlandyrmak çykdajylaryny tölemeli bolarlar. ÝB agza döwletler bu çäreleri 2021-nji ýylyň 3-nji iýulyna çenli durmuşa geçirmelidirler, çüýşeler üçin önüm dizaýn talaplary bolsa 2024-nji ýylyň 3-nji iýulyndan güýje girer. (17-nji madda.)
Bu direktiw ÝB-niň plastik strategiýasyny durmuşa geçirýär we “[ÝB-niň] aýlawly ykdysadyýete geçmegini höweslendirmegi” maksat edinýär (1-nji madda).
Bir gezek ulanylýan plastmassalar boýunça Direktiwanyň mazmuny
Bazar gadaganlyklary
Bu direktiwada ÝB bazarynda aşakdaky bir gezek ulanylýan plastmassalaryň elýeterli bolmagy gadagan edilýär:
❋ pagta taýajyklary
❋ aşhana enjamlary (wilkalar, pyçaklar, çemçeler, taýajyklar)
❋ tarelkalar
❋ samanlar
❋ içgi garyşdyryjylar
❋ şarlara berkidilýän we olary goldaýan taýajyklar
❋ giňeldilen polistiroldan ýasalan iýmit gaplary
❋ giňeldilen polistiroldan ýasalan içgi gaplary, olaryň gapaklary we örtükleri bilen birlikde
❋ giňeldilen polistiroldan ýasalan içgiler üçin gaplar, şol sanda olaryň gapagy we gapaklary
❋ oksod parçalanýan plastmassadan ýasalan önümler. (5-nji madda goşundynyň B bölegi bilen bilelikde.)
Milli sarp edilişi azaltmak çäreleri
ÝB-niň agza ýurtlary alternatiwasy bolmadyk käbir bir gezek ulanylýan plastmassalaryň sarp edilişini azaltmak üçin çäreleri görmelidirler. Agza döwletler çäreleriň düşündirişini Ýewropa Komissiýasyna tabşyrmaly we ony köpçülige elýeterli etmeli. Şeýle çäreler milli azaltma maksatlaryny girizmek, sarp edijilere satuw nokadynda gaýtadan ulanylyp bilinýän alternatiwleri hödürlemek ýa-da bir gezek ulanylýan plastmassa önümleri üçin pul almak ýaly çäreleri öz içine alyp biler. ÝB-niň agza ýurtlary 2026-njy ýyla çenli bu bir gezek ulanylýan plastmassalaryň sarp edilişini "uly we dowamly azaltmaga" ýetmeli, "sarp edilişiniň artmagynyň düýpli tersine öwrülmegine" getirmelidirler. Sarp edilişi we azalma boýunça öňegidişlikler gözegçilikde saklanmaly we Ýewropa Komissiýasyna habar berilmeli. (4-nji madda.)
Plastik çüýşeler üçin aýratyn ýygnamak maksatlary we dizaýn talaplary
2025-nji ýyla çenli bazara çykarylýan plastik çüýşeleriň 77% -i gaýtadan işlenmeli. 2029-njy ýyla çenli 90% -e deň möçber gaýtadan işlenmeli. Mundan başga-da, plastik çüýşeler üçin dizaýn talaplary ornaşdyrylar: 2025-nji ýyla çenli PET çüýşeleriniň önümçiliginde azyndan 25% -i gaýtadan işlenen plastik bolmaly. Bu san ähli çüýşeler üçin 2030-njy ýyla çenli 30% -e ýeter. (6-njy maddanyň 5-nji bent; 9-njy madda.)
Etiketka
Saglyk süpürgiçleri (ýassyklamalar), tamponlar we tampon aplikatorlary, çygly salfetkalar, filtrli temmäki önümleri we içgi stakanlary gaplamasynda ýa-da önümiň özünde "görünýän, aýdyň okalýan we pozulmaýan" ýazgy bolmaly. Ýazgy sarp edijilere önüm ýa-da galyndylary ýok etmek üçin gaça durmaly serişdeler üçin degişli galyndylary dolandyrmak wariantlary, şeýle hem önümde plastikleriň bolmagy we hapa zyňmagyň ýaramaz täsiri barada maglumat bermelidir. (7-nji maddanyň 1-nji bendiniň goşundysy, D bölegi bilen bilelikde.)
Giňeldilen önüm öndüriji jogapkärçiligi
Önüm öndürijiler aşakdaky önümler barada maglumat beriş çäreleriniň, galyndylary ýygnamagyň, hapa arassalamagyň, şeýle hem maglumat toplamagyň we hasabat bermegiň çykdajylaryny tölemelidirler:
❋ iýmit gaplary
❋ çeýe materialdan ýasalan paketler we gaplamalar
❋ 3 litre çenli göwrümli içgi gaplary
❋ içgiler üçin käseler, şol sanda olaryň gapagy we gapaklary
❋ ýeňil plastik daşaýjy torbalar
❋ filtrli temmäki önümleri
❋ çygly salfetkalar
❋ şarlar (8-nji maddanyň 2, 3-nji bentleri goşundynyň E bölegi bilen bilelikde)
Şeýle-de bolsa, çygly salfetkalar we şarlar üçin galyndylary ýygnamak çykdajylary tölenmeli däldir.
Habardarlygy ýokarlandyrmak
Bu direktiwada ÝB agza döwletlerinden sarp edijileriň jogapkärçilikli hereketini höweslendirmek we sarp edijileri gaýtadan ulanyp bolýan alternatiwalar, şeýle hem zibil taşlamagyň we beýleki nädogry galyndylaryň daşky gurşawa we kanalizasiýa ulgamyna täsiri barada habarly etmek talap edilýär. (10-njy madda.)
çeşme URL-i:https://www.loc.gov/item/global-legal-monitor/2021-07-18/european-union-ban-on-single-use-plastics-takes-effect/
Ýerleşdirilen wagty: 2021-nji ýylyň 21-nji sentýabry
